Mihalj Ramac

U politickim borbama najpre stradaju novinari. Vojvodjansko novinarstvo je nakon »jogurt-revolucije« doslovce desetkovano, a to je imalo za posledicu stalno smanjivanje tiraza vojvodjanskih glasila i ubrzanu beogradizaciju vojvodjanskog informativnog prostora.

NADRESJENOST IDEOLOGIJE, ODGOVOR NA PRITISKE
Radi uspostavljanja efikasne kontrole nad vodecim vojvodjanskim medijima pocetkom devedesetih, na celo tadasnje RTV Novi Sad i redakcije lista Dnevnik dovodjeni su kadrovi iz Beograda (Miodrag Vucelic, Dragan Radevic...) ili izbeglice iz bivsih jugoslovenskih republika. Osim nepoznavanja Vojvodine, njima je zajednicko bilo jos samo nastojanje da profesiju podrede ideologiji. Svojevrstan odgovor na pritiske bilo je osnivanje Nezavisnog drustva novinara Vojvodine u januaru 1990. godine, koje naredne godine pocinje da objavljuje dvonedeljnik Nezavisni Index (kasnije nedeljnik Nezavisni). Drustvu je prilikom osnivanja pristupilo cetiri stotine novinara iz Novog Sada i ostalih vojvodjanskih gradova (Subotica, Sombor, Zrenjanin, Kikinda, Vrbas). Rezim je uzvratio povecanjem pritiska na medije i novinare, pa je 1991/92. godine iz vodecih redakcija otpusteno ili poslato na prinudne odmore blizu 200 novinara, iskljucivo clanova NDN.

ODLAZAK NOVINARA, RAZBIJANJE MEDIJSKOG MRAKA
Tokom 1992. godine promenjeni su i rukovodioci nedeljnika Hlas ljudu na slovackom, Ruske slovo na rusinskom i Libertatea na rumunskom jeziku, koji su se dotle opirali pritiscima. Slovaci, Rusini i Rumuni u Vojvodini od tada nemaju slobodnih glasila na svom jeziku, jer su pomenuti listovi pretvoreni u propagandne biltene rezima.

Pritisci su stalno vrseni i na Madjar so, jedini dnevni list na madjarskom jeziku, cija redakcija je jos od 1990. godine prihvatila nestranacku uredjivacku politiku. Pokrajinska skupstina kao osnivac iz godine u godinu smanjuje dotacije, a ne dozvoljava redakciji da se izdvoji iz ekonomski ruiniranog holdinga "Forum". Finansijsko iscrpljivanje i drugi pritisci izazvali su odlazak velikog broja novinara, nekih iz profesije a nekih i iz zemlje. Godine 1990. pocinje da izlazi privatni nedeljnik na madjarskom jeziku Naplo, koji je sve do gasenja 1998. godine imao veliki uticaj medju vojvodjanskim Madjarima.

Od lokalnih glasila relativno nezavisne ostale su samo Suboticke novine i Radio Subotica, jer tamo SPS nikad nije bio na vlasti.

Izuzme li se list Nezavisni, do izbora 1996. godine Vojvodina je bila svojevrsno mrtvo more. Doduse, u pojedinim sredinama pokretani su nezavisni nedeljnici ili dvonedeljnici (Novosadski glas, Vrbas danas, Beckerek...), ali nijedan nije bio dugog veka. Nakon pobede opozicije na opstinskim izborima u Novom Sadu se osniva nezavisni Radio 021, a listovi Zrenjanin i Somborske novine, te radio-stanice u tim mestima, prvi put u svojoj istoriji postaju nezavisni. Radio i Televizija Pancevo te list Pancevac od tog vremena takodje deluju u slobodnim uslovima i igraju izuzetnu ulogu u razbijanju medijskog mraka. U Kikindi se dogodio nezapamceni skandal: nekoliko dana pre primopredaje vlasti lokalno izdavacko preduzece Komuna pripojeno je Radioteleviziji Srbije.

DANAŠNJI TUŽIOCI, KAZNE I DRUGI PRITISCI
Na osnovu Zakona o informisanju najcesce su kaznjavane Kikindske novine, a po drugim osnovama kikindski nezavisni Radio VK i Radio Senta, kojima su u nekoliko navrata oduzimani predajnici i druga oprema. Slucaj Kikindske zasluzuje posebnu studiju, ali ne novinarsku vec psihoanaliticku. Naime, kao tuzilac se svaki put pojavljuje isto lice - Raja Popovic, direktor pomenute Komune. Pored pet tuzbi na osnovu Zakona o informisanju, on je podneo i jednu privatnu.

Svojevrstan kuriozitet je kaznjavanje sa 100.000 dinara rezimskih Nedeljnih novina iz Backe Palanke zbog saopstenja Opstinskog odbora SPS. Tuzbu je podneo jedan gradjanin.

Somborske novine su jednom kaznjene i jednom oslobodjene optuzbe.

Ostala vojvodjanska glasila dosad nisu dolazila pod udar Zakona. Objasnjenje se mozda moze naci u tome sto ona nemaju visoke tiraze i uticaj, pa ih rezim smatra relativno bezopasnim. Pritisci druge vrste, medjutim, nikad ne popustaju.

Izdavanje nedeljnika Nezavisni, nakon nekoliko prekida ranijih godina, ponovo je obustavljeno u aprilu 2000. godine. U maju je izvrsena provala u prostorije redakcije, pri cemu je odnet deo opreme i ispreturana je arhiva Nezavisnog drustva novinara Vojvodine.

U aprilu 2000. Skupstina Vojvodine imenovala je novi Upravni odbor holdinga "Forum", u okviru kog izlazi dnevnik Madjar so. Prvi put od njegovog osnivanja pripadnici madjarske nacionalnosti cine manjinu u sastavu Upravnog odbora, sto je jasan znak da rezim namerava da konacno slomi i jedini dnevni list na madjarskom jeziku.